Khi nhắc đến vùng đồng quê Toscana, nhiều người sẽ liên tưởng ngay đến hình ảnh của những ngọn đồi xanh mướt, uốn lượn trên đó là những hàng cây bách uy nghiêm được cắt tỉa gọn gàng. Điểm xuyết vào đó thêm vài ngôi làng cổ, ta sẽ có được một khung cảnh xứng đáng được vinh danh là Di sản Văn hóa Thế giới.
Dù trông thấy cảnh đồng quê Toscana trên phim ảnh không biết bao nhiêu lần, khung cảnh ngoài đời vẫn khiến tôi không khỏi ngỡ ngàng. Một vùng thảo nguyên xanh mướt, mà trên đó là những ngọn đồi lăn dài đến ngút tầm mắt. Tô điểm cho cảnh sắc đẹp như tranh đó là những cánh đồng lúa mì, vườn ô-liu và cả những nông trại với đường vào được trang trí bởi những cây bách thanh tao. Xa xa là những tòa thành hay làng cổ, dường như được dịch chuyển đến đây từ quá khứ.
Tôi không nhớ đã phải dừng lại bao nhiêu lần để lưu lại khung cảnh vừa mỹ lệ vừa yên bình này. Vẻ đẹp đạt đỉnh ở Val d’Orcia – một vùng đất trù phú đặt theo tên của Sông Orcia chảy dọc theo biên giới phía nam của địa phận Siena. Vùng đất này đã được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới vào năm 2004 do giữ dược phần lớn quy hoạch và nét đẹp thời kì Phục Hưng, bao gồm hệ thống trang trại, đồng cỏ, rừng cây, tu viện và cả những thị trấn tuyệt đẹp trên đỉnh đồi.
1. Val d’Orcia
Val d’Orcia không phải lúc nào cũng đẹp như thế. Vùng thảo nguyên này gần như đã bị bỏ hoang vào đầu thời kì Trung Cổ, tuy trước đó người Estruca và người La Mã đã từng trồng trọt ở đây. Nó chỉ bắt đầu được phục hồi vào thời kì phong kiến thế kỉ 10 và 11, khi các lãnh chúa cho xây dựng những tu viện và pháo đài, nhằm cạnh tranh với nhau trên tuyến giao thương nối Roma với phía Bắc nước Ý gọi là Via Francigena.
Nhưng sự thay đổi chỉ thực sự xuất hiện vào thế kỉ 13 và 14 khi Val d’Orcia sáp nhập vào thành bang Siena, lúc đó đang trỗi dậy mạnh mẽ trong ngành tài chính ngân hàng. Những thương nhân Siena giàu có bắt đầu hứng thú với nông nghiệp, và họ đã đổ tiền vào vùng đất phía Nam thành phố biến nơi đây thành một vùng nông nghiệp trù phú. Họ cũng đầu tư xây dựng nhiều điền trang và thành lũy, tạo nên những ngôi làng sung túc như Castiglione d’Orcia, San Quirico d’Orcia, Montalcino, và Pienza. Và Val d’Orcia trở thành kiểu mẫu cho việc quản lý của chính quyền Siena.
Vườn địa đàng thời Phục Hưng.
Thời kì huy hoàng này kết thúc vào cuối thế kỉ 16, khi đối thủ truyền kiếp của Siena, gia tộc Medici xứ Firenze, tiếp quản toàn bộ vùng Toscana. Họ độc quyền về việc kinh doanh ngân hàng, dẫn đến việc Siena, và theo đó là Val d’Orcia, mất dần tiềm lực kinh tế. Tuy nhiên, trong cái rủi có cái may, chính sự suy thoái này đã bảo tồn được hầu hết thiết kế cảnh quan thời kì Phục Hưng. Ngày nay, Val d’Orcia được biết đến như một vườn địa đàng thời kì Phục Hưng nơi thiên nhiên và hoạt động của con người hài hòa với nhau. Vùng thảo nguyên xinh đẹp này được ví như một thiên đường, tóm gọn trái tim của biết bao nghệ sĩ, nhiếp ảnh gia, đạo diễn – như nó đã từng làm với vô số họa sĩ thời Phục Hưng.
2. Thị trấn Pienza
Trong số những ngôi làng nằm rải rác quanh Val d’Orcia, Pienza có lẽ là “trẻ” nhất, hình thành vào năm 1459 theo yêu cầu của Hồng y Enea Silvio Piccolomini. Khi trở thành Giáo Hoàng Pius II, ông đã cho tái thiết quê hương Corsignano của mình, trở thành một thị trấn “lý tưởng” và đặt tên là Pienza. Được thể hiện trong bức tranh “Thành phố Lý tưởng”, một thị trấn Phục Hưng “lý tưởng” sẽ có tính đối xứng, hài hòa, với trung tâm là một quảng trường. Từ đó đường xá, nhà cửa, và công trình công cộng sẽ phát triển dần ra, nhằm mang lại tiện lợi cho người dân.
Thị trấn đầu tiên được quy hoạch theo hướng nhân văn.
Theo UNESCO, thị trấn Pienza là nơi đầu tiên mà việc quy hoạch theo “lý tưởng”, hay nói cách khác là quy hoạch mang tính nhân văn, được áp dụng. Nơi đây có một quảng trường hình thoi, bao quanh là những công trình tráng lệ. Ví dụ như Cung điện Piccolomini, nổi bật với khu vườn trên cao, Cung điện Borgia, được xây cho Hồng y Rodrigo Borgia, người sau này trở thành Giáo Hoàng Alexander VI, và Tòa thị chính. Nhưng nổi bật nhất phải kể đến Thánh đường Pienza, với mặt tiền thanh thoát đậm chất Phực Hưng và phần nội thất Hậu Gothic, đặc trưng cho các nhà thờ ở miền Nam nước Đức. Mỗi cạnh của quảng trường đều có một hàng ghế đá dài, cho phép người dân gặp gỡ và trò chuyện với nhau. Ngoài ra, còn có một giếng nước để tạo thuận lợi cho mọi người.
Kiến trúc sư trưởng Bernado Rossellino còn thêm vào một con phố chính, nối liền hai cổng của bức tường thành. Ngoài ra, ông không thay đổi thêm gì mà giữ nguyên bố cục của khu phố cổ. Điều này được thể hiện rõ nét qua những con hẻm lát đá, sân trong yên bình, và cả những căn nhà cổ đã nhuốm màu thời gian. Chúng mang theo câu chuyện của hàng trăm năm trước, cho ta thấy được phần nào vẻ đẹp và lịch sử phong phú của thị trấn Pienza.
Kinh nghiệm đi Val d’Orcia
- Siena là thành phố lớn gần Val d’Orcia nhất, chỉ cách 50 km về phía Bắc.
- Do đây là khu vực được bảo tồn nên, đồng thời cũng là khu nông nghiệp, nên có rất ít phương tiện công cộng qua đây. Nên cách tốt nhất để khám phá Val d’Orcia (và cả vùng đồng quê Toscana) là bằng phương tiện cá nhân. Một vài chuyến tàu địa phương có đi ngang qua khu vực này, nhưng trạm tàu thì thường ở rất xa.
- Đi bộ là một cách hay để khám phá quang cảnh tuyệt đẹp của Val d’Orcia vì bạn sẽ có thể đến gần những cánh đồng hơn. Địa hình đồi dốc thoai thoải và chủ yếu là đường mòn hoặc đường rải sỏi. Cần lưu ý tránh đi vào những khu vực đất tư.
La Bandita Townhouse
Chỉ cách cổng của thị trấn Pienza vài bước chân, La Bandita Townhouse là một sự kết hợp tuyệt vời giữa cũ và mới. Khách sạn tọa lạc bên trong một tu viện cổ, và chỉ có thể nhận ra nhờ vào một tấm bảng nhỏ trên bức tường đá màu mật ong. Trái ngược với vẻ ngoài xưa cũ là 12 căn phòng rộng rãi được bài trí gần như tối giản. Ví dụ như nội thất trắng tinh, sàn gỗ lát sáng màu, vật dụng và hệ thống ánh sáng cũng tinh tế hiện đại. Tuy nhiên, ta vẫn có thể bắt gặp dấu ấn thời gian ở những mảnh tường cũ, xà nhà bằng gỗ hay khoảng sân trong rợp bóng cây. Cũ và mới cũng hài hòa với nhau trong phòng sinh hoạt chung, nơi bạn có thể thư giãn giữa những quyển sách và vô vàn dĩa than cổ điển.
Sự kết hợp tuyệt vời giữa cũ và mới.
Bên cạnh kiến trúc độc đáo, La Bandita Townhouse còn là nơi thưởng thức những món ngon của vùng đồng quê Toscana. Tiêu biểu như bao tử heo hầm, hay bít-tết Florentina, kèm theo đó là các loại pasta. Món tráng miệng thì có Cantuccini – một loại bánh quy hạnh nhân truyền thống.
